Kalinga yali nk’ibendera ly’U-Rwanda rwa kera (= Ingabe). Urubanza rwayo rwaraciwe (25.09.1961), rurangizwa, ifashwe na Théoneste Lizinde muli 1979 : Kurugarura muli politike y’U-Rwanda rw’ubu ni manipulation y’abakolonize b’Ababiligi Jan Vansina, Marcel D’Hertefelt, Louis Jaspers, n’abandi, kimwe n’ibikoresho byabo by’Abanyakazu (= des Habyalimanistes).

PP MUREME 26072014

Mwalimu MUREME Kubwimana,                                                                                                    Statisticien-historien-économiste et politologue rwandais,                                                               Centriste Gitériste-Kayibandiste,                                                                                                      Promoteur scientifique et coordonnateur général du                                                                     Mouvement Centriste Révolutionnaire rwandais (= M.C.R.)                                                                    

Pour commander ses livres : utiliser le formulaire de contact du site web http://sciencespolitiquesrwandaises.fr/

 A. Icyitonderwa cy’ibanze

  1. Bizaba ali ubujura gukoporora no komeka ku zindi mbuga cyangwa mu bindi bigâmba bitali http://sciencespolitiquesrwandaises.fr/ kimwe no guhindura mu zindi ndimi iyi nyandiko ku bulyo ubwo ali bwo bwose, udafite uruhushya rwanditse, rutangwa n’umwanditsi.
  2. Modeli « Mgr Alegisi Kagame na Mureme » iramenyesha Abanyarwanda n’abanyamahanga ko, kubwayo, imyandikire y’Ikinyarwanda ikwiye ali iyali yemewe na Académie Rwandaise de Culture (= A.R.C.) yali irangajwe imbere na Grégoire Kayibanda Se-Bwigenge, Mgr Alexis Kagame Se-Mateka, Joseph Gitera Se-Republika, Gaspard Harelimana, n’abandi, kandi yali imenyerewe kugeza ku Itemayeze (= Kudeta) lyo kuwa gatanu nyakanga 1973. Imyandikire y’Ikinyarwanda ya MRND-Nsekalije-Coupez (= Akazu) kimwe n’iya FPR-Inkotanyi (= Igiti) y’ubu, ifatwa nk’amanyembwa adashobora kwitabwaho na limwe. Ikinyarwanda si Igikiga, Ikinyankole cyangwa Ikigande : si Ikinyakazu cyangwa Ikinyegiti. Kandi, niba ali ukurata ubutegetsi, nabyo ntacyo bivuze kuko n’abandi bazabujyaho kandi bazabusimburwaho n’abandi. Birazwi ko iyo umusilikare ageze ku Butegetsi ku ngufu yibwira ko ntawundi uzongera kubujyaho. Ubu se Yuvenali Habyalimana Rutemayeze, Aloyizi Nsekalije Macinya, bali he? Ubu se bavuze iki ? Apuuu!!! Nyamara, rwose, Imyandikire imenyerewe [= orthographe d’usage] kandi ikoreshwa n’abanditsi bakomeye cyane b’ibitabo by’ingirakamaro mu gihugu, -nka Mgr Alexis Kagame Se-Mateka, Mgr Aloys Bigirumwami, Jean Chrysostome Kananura, n’abandi-, niyo ihama. Izo ntiti z’urwanamiza zilitwaralikwa cyane, zikaratwa, zigatangwaho ingero, zigafatwa nka modeli igomba kujya mbere. Urulimi si Mécanique. Urugero: Imyandikire y’igifaransa (Molière), y’icyongereza (Shakespeare),.. Naho ubundi, ibyo Akazu n’Igiti balimo ni ukuvuruguta ay’ubusa ! Inkorabusa ibagara ibijumba ! Ikindi gihe Ikinyarwanda kizitwa urulimi rwa Mgr Kagame Se-Mateka. Ntikizitwa urulimi rwa Habyalimana Rutemayeze, rwa Nsekalije Macinya, rwa Kagame Rwabujindili, rwa Joseph Habineza, rwa Rwivanga Léon-Paul Classe, rwa Rwivanga André Coupez cyangwa rwa Rwivanga uyu n’uyu. Icyangombwa si inyuguti. Icyangombwa ni umutima w’urulimi [= le Génie]. Umuntu ntazi no kuvuga ijambo mu Kinyarwanda mu ruhame, none ngo arashaka kwigisha Abanyarwanda kwandika no gusoma ! Ahaaa !

B. Intangiliro

Iyi nyandiko ni iyo kwigisha inyangamugayo, -kugirango zitabeshywa-, no kujijura abakolonize b’Ababiligi Jan Vansina, Marcel D’Hertefelt, Louis Jaspers, n’abandi, kimwe n’ibikoresho byabo by’Abanyakazu bilirwa bavuga ibinyoma bitagira Shinge na Rugero kuli « Kalinga » kuli Site web y’Abahabyalimanistes (= Abanyakazu) yitwa http://ikazeiwacu.fr/ . Kalinga ntiyali umuntu. Ntiyali ikigirwamana kandi ntiyali Shitani. Ntiyali fours crématoires  za Adolf Hitler i Burayi, Inquisition ya papa Grégoire IX muli Kiliziya gatulika, caoutchouc za Léopold II mu Bubiligi cyangwa « Nkundabashiru » yo mu Bushiru.

Kalinga yali nk’ibendera ly’U-Rwanda rwa kera (= Ingabe). Urubanza rwayo rwaraciwe (25.09.1961), rurangizwa, ifashwe, na Théoneste Lizinde muli 1979 : Kurugarura muli politike y’U-Rwanda rw’ubu ni manipulation y’abakolonize b’Ababiligi Jan Vansina, Marcel D’Hertefelt, Louis Jaspers, n’abandi, kimwe n’ibikoresho byabo by’Abanyakazu. Iyi nyandiko ngufi [= article], -IMANA ikomeje kuntiza impagalike n’ubugingo bwayo-, izagarukwaho birambuye mu bitabo bya nyuma nasezeranyije Abanyarwanda kuzandika mu misazire yanjye, cyane cyane mu kizitwa : «  Amayobera matagatifu y’Ubwiru bw’U-Rwanda ». Ni icyaha gikomeye gusebya umuco w’igihugu cyakubyaye n’abakurambere bacyo. Nta n’umwigisha n’umwe wigeze abyigisha. Na Yezu Kristu ubwe yalivugiraga ngo « Je ne suis pas venu abolir. Je suis venu accomplir ». Ibintu n’igihe cyabyo. U-Rwanda rurakura, ntirusubira i Bwana, kabone n’iyo rwaba rusa n’umwana utoba ibyondo.

Kugirango Abanyarwanda barusheho kumarana, umukolonize w’Umubiligi, -utajya ushirwa-, alimo arenyegeza yoshya ibikoresho bye ngo nibihaguruke biharanire bwangu ubumwe bw’Abahutu, bigarure urubanza rwa « Kalinga ». Nyamara urwo rubanza rwararangijwe. Kalinga yarafashwe, ndetse ifatwa na Théonsete Lizinde ku ingoma y’abo babisha b’Abanyakazu. Ibi byose ntacyo bibwiye Gashakabuhake mbiligi ilinze isaza ali inkorashyano ! Ibyo alibyo byose ni U-Rwanda rubihomberamo. Si U-Bubiligi. Nyamara, banegurana ali inege ba nenge itirora. Ni ngombwa kubyiga no kugaruka ku cyo Kalinga yali cyo ; no ku cyo itali cyo. Ikinyarwanda si cyo cyo kugawa, ahubwo kutamenya Ikinyarwanda, ntunashake kugikulikirana witwa Umunyarwanda, ni byo byo kugawa. Kugirango dukunde umuco wacu wa Kinyarwanda, si ngombwa ko abakurambere bacu baba barabaye abatagatifu (= Inyamibwa).

 C. Ingabe nka Kalinga yigwa gute mu Mateka y’igihugu

Abatabizi bicwa no kutabimenya. Bulya Amateka ni ubuhanga kandi ni umwuga. Buli gikorwa cy’Amateka kigomba kuba scientifique. Gukora Amateka si ukuvuga amakuru cyangwa kubara inkuru. Gukora Amateka si uguca imigani cyangwa kuvuga ibya hehe, ibya hehe [= raconter des histoires]. Si ugupfa guhuragura ibigambo nk’abaswa. Amateka si amateshwa, amanyembwa, amatiku, ubutekamutwe cyangwa se ibindi nk’ibyo. Gukora Amateka si uguhuragura ibigambo. Gukora Amateka ni ugusesengura mu bulyo bwa scientifique Amateka y’igihugu. Gukora Amateka rero ni ubwenge bwa bene bwo, nkuko kuvura, kubaka, kurwana, guhinga, kubarura, n’ibindi n’ibindi ali ubwenge bwa bene bwo.

Ni gutyo, ingabe nka Kalinga ifite uko yigwa mu buhanga bw’Amateka y’igihugu. Kalinga ni ikiranga-ntego cy’intekerezo ya Ruganzu II Ndoli [= le symbolisant du courant idéologique ou mouvement politique créé par Ruganzu II Ndoli en 1510]. Kwiga bene iyi ngabe, si ukwerekana ama-théories n’ama-programmes ya Ruganzu II Ndoli gusa. Ni ukwiga mbere na mbere icyateye Ruganzu II Ndoli gutera U-Rwanda no kurwigarulira muli 1510. Ni ukwiga icyatumye bimuhîra ; aho yaturutse ; ababimufashijemo n’abo yarwanye na bo. Ni ukwiga idéologie ye, programme ye, imikorere ye, ibikorwa bye n’imipfire ye. Ni ukwiga irage lye n’umurage we kandi n’ukuntu umurage we wahererekanywe muli bene Ndoli no mu Banyarwanda, kugeza kw’itsindwa lya Kalinga no kw’irangiza-rubanza lyabaye muli 1979, ku ngoma y’ababisha b’abanyakazu [= sous la 1ère dictature militaire rwandaise]. Ni ukwiga ubugali, uburebure n’umubyimba w’iyo idéologie, n’inkulikizi zayo mu irema lya sosiyete nyarwanda. Ni ukwiga igihe ibyo bintu byabayeho, n’uko hilya no hino byali byifashe mu gihe cyabyo. Kugirango wige intekerezo nyilizina, ugomba rero kuyiga mu gihe cyayo, kandi ukayigererenya n’izindi ntekerezo z’igihe cyayo, mu gihe cyayo. Hagomba kwigwa contexte historique, imiterere n’imigendekere ya sosiyete y’icyo gihe nyilizina. Hagomba kwigwa ukuntu imico yagiye ihindagulika kugeza igihe iyo ntekerezo irangiliye. Amateka agengwa n’ibihe : niyo mpamvu buli gikorwa kigwa mu gihe cyacyo. Kuvuga rero ngo FPR yagaruye Kalinga, ni ubujiji ; ni ubujajwa cyangwa ni manipulation. Ubu, hafi kw’isi hose hakoreshwa amabendera n’amabara, ntihagikoreshwa ingoma cyangwa imyirongi. Birazwi ko U-Rwanda rwa FPR rufite ibendera lyarwo lizwi ahantu hose. Ntabwo ali ingoma kandi si n’ingoma Kalinga.

Urubanza rwa Kalinga rwararangijwe burundu. Muli make, Kalinga ni ikiranga-ntego cy’intekerezo ya Ruganzu II Ndoli. Iyo ntekerezo yabayeho ; igira igihe cyayo ; igira amateka yayo ; igira n’iherezo lyayo. Nyuma yayo, habayeho « Intekerezo ya Gitera na Kayibanda » aliyo bita régime révolutionnaire civil. Iyi na yo yahilitswe n’ubutegetsi bwa gisilikare bita dictature militaire ya mbere (= ingoma y’ababisha b’Abanyakazu). Muli 1994, U-Rwanda rwavuye muli dictature militaire ya mbere, rwinjira muli dictature militaire ya kabili. Izo dictatures militaires zombi zitwa Totalitarisme moderne rwandais. Ntaho rero bihuliye na Kalinga. Kuvangavanga ibintu ku bwende ngo ukuremo inyungu zo guhishahisha dictature militaire ya Juvenali Habyalimana Rutemayeze ni amayeli asanzwe azwi ku Banyakazu. Kandi ntacyo avuze, habe na busa. Intekerezo ya Gihanga I Ngomijana yitwa mu gifaransa « monarchie mystico-féodale » ; intekerezo ya Ruganzu II Ndoli yitwa mu gifaransa « monarchie mystico-patrimoniale» ; intekerezo ya Gitera na Kayibanda yitwa « régime révolutionnaire civil » ; intekerezo ya Juvenali Habyalimana Rutemayeze, kimwe n’iya Paul Kagame Rwabujindili, yitwa « Totalitarisme moderne ». Ibyo bintu uko ali bine ni ibintu bitandukanye cyane, kandi bitagize aho bihuliye. Nguko uko régimes zagiye zikulikirana mu Rwanda. Ubwo rero, gufata « Totalitarisme moderne » ukayita « monarchie mystico-patrimoniale » ni ubujiji n’ubujajwa. Révolution ya kabili nyine igamije gukuraho Totalitarisme moderne mu Rwanda, igasubizaho « régime révolutionnaire civil ». [= Les militaires doivent être soumis aux autorités civiles et laïques], aliyo izaba Repubulika ya kabili. Abasilikare ni ingabo ; si abanyepolitike. Kubera umururumba wabo n’ububisha bwabo, bagejeje U-Rwanda aho umwanzi ashaka. Ni abanyarugomo babi cyane.

Mu kurangiza iyi ngingo, icyakongerwaho ni uko atali Kalinga yonyine igomba kwitabwaho mu birebana na Afrika ya kera. Kimwe na Kalinga mu Rwanda rwa kera, no mu bindi bihugu cyangwa mu tundi duhugu habaga ingabe kandi hose hose imihango yakorwaga yajyaga kumera kimwe. Mu gihe mu Rwanda hali halimitswe Kalinga, mu Burundi ho hali halimitswe Kalyenda ; mu Bushi, Kalyamahugu. Hali n’uduhugu twa kera twafashwe n’U-Rwanda natwo twali twalimitse ingabe zatwo tutarafatwa n’U-Rwanda. Havugwa nk’Igisaka cyali cyalimitse Rukurura ; Ubungwe, Nyamibande ; Umubali, Sera ; Ubugesera, Rukombamazi ; Ubushiru, Nkundabashiru ; Cyingogo, Simugomwa na Ndabasûmba ; Bugamba-Kigamba, Kayenzi na Kavumera ; Ubukonya, Rubuga na Ruvugamahame ; Rwankeli y’Abalindi, Kabuce ; Rwankeli y’Abaguyane, Ndahaze ; Ruhengeli, Bazaruhagaze, n’utundi n’utundi turere n’ahandi n’ahandi. Kwimika ingabe rero byali umuco wa kinyafrika wemewe kandi wubashywe cyane. Ntabwo byali ugusenga ibigirwamana. Kwikiliza no gukwirakwiza ibinyoma by’abakolonize, ibikoresho byabo by’Abanyakazu n’abanyamadini mva-mahanga, babeshya ku Rwanda rwa kera, kubera inyungu izo alizo zose, ni amakosa. U-Rwanda rwa kera rwali ruzi IMANA imwe rukumbi kandi rufite Iyobokamana ly’ikirenga.

Ni gutyo kwica umwanzi wateye igihugu cyangwa ugambiliye kuzakigarulira nta cyaha cyalimo kandi n’ubu Sociologie politique rwandaise niko ibibona. Irabishyigikiye. Ibyo ntibyitwa ubwicanyi. Ni uguhana. Niba ku Banyamerika b’ubu kwica Bin Laden atali icyaha, kuki ku Banyarwanda ba kera guhana inkorashyano nka Nzira ya Muramira byaba icyaha ? Muli 1477, mu Cyingogo, mu ntara ya Gisenyi, Nzira ya Muramira yateye U-Rwanda anyaga Abanyarwandakazi, babambura ubusa, babafata ku ngufu, babaca amabere, babamanika babahenesheje, bapfa baboroga ku gasozi kaje kwitwa kugeza n’ubu mu Miko-y’Abakobwa. Kuki, inkorashyano nk’iyo Abanyarwanda batayikulikirana no mu ndili yayo ngo bice iyo mpyisi ? Kuki ? Byarabaye rwose kandi ibyo bintu ni ibyo gushyigikirwa. Abanyarwanda balisuganije baramutera maze bahana icyo kimparagata. Umuntu witwara nk’inyamaswa y’ishyamba, agomba gufatwa nkayo. Kumugilira impuhwe za kimuntu ni ubupfayongo. Bitabaye ibyo, sosiyete y’Abantu ntiyamara kabili idasenyutse. Ikiremwa muntu kigomba kubahwa cyane kandi kugikomakoma bigatinywa cyane. [= Avec les criminels, il faut être trop sévère]. Ilyo nilyo somo Kalinga yatangaga ! Nyamara izo ndyalya z’abakoloni zibeshyabeshya ni nazo zatwikiye Jeanne d’Arc mu mujyi wa Rouen mu Bufaransa kuwa gatatu 30 gicurasi 1431. Mbega iyo Abafaransa basanga uliya musenyeri « Cauchon » wabikoze akiliho ! Ahali aho ubu yenda Kiliziya gatulika iba isakuza ngo bayiciye umusenyeri. Umusenyeriii !!!

 D. Icyo Kalinga yali cyo n’icyo itali cyo.

  1. Icyo Kalinga yali cyo.

Hakulikijwe inyito ya Mgr Alexis Kagame Se-Mateka n’uburenganzira mfite bwo kuyivugurura kugirango yumvikane neza mu Rwanda rw’ubu : « Ingoma y’ingabe ni ukuvuga ingoma yerekana ubwami bw’igihugu. Ingabe z’U-Rwanda rwa kera zali esheshatu (= 6), alizo : Kalinga, Cyimumugizi, Mpatsibihugu, Kiragutse, Icyumwe na Butare. Ingabe yali ihatse U-Rwanda ikagaragaza umwami yonyine, yali Kalinga. Ingabekazi yayo yali Cyimumugizi. Iyo Cyimumugizi, ni ukuvuga ko igihugu cyima umwami ukigira, akakirema, akakibamo Nyamugirubutângwa. Mu Bwiru, izina lya Kalinga lyose uko lyakabaye, bayita « Kalinga ka Nyamilinga » ». Kalinga yimitswe na Ruganzu II Ndoli muli 1510.

Mbere ya Kalinga, Ingabe y’U-Rwanda yitwaga Rwoga. Iyi yaremwe na Gihanga I Ngomijana ; ihunganwa n’Abanyabyinshi muli 1543 bahungira i Murenge muli Kongo nyuma yo gutsindwa burundu n’ingabo za Ruganzu II Ndoli, aliko kandi na bo bamaze kumwica. Ruganzu II Ndoli yishwe n’umuhungu wa Nsoro II Byinshi witwaga Bitibibisi Rukiramacumu. Cyakora, Cyimumugizi yo ntibabashije kuyicikana. Yo, barayihishe. Aliko, nyuma irahishurwa ; igaruka i Bwami ; aba ali yo ngoma ya Gihanga igumana na Kalinga ; uko yahoranye na Rwoga. Ikaba ingabekazi ya Kalinga.

Izindi ngabe z’U-Rwanda zali Mpatsibihugu, Kiragutse, Icyumwe na Butare. Zo zaremwe na Kigeli IV Rwabugili. Icyumwe na Butare zahiliye ku Rucunshu, mw’ipfa lya Mibambwe IV Rutalindwa. Ingabe Butare bali barayitatse amasaro umubili wose. Abatabizi bavuga ko Kalinga yahiliye ku Rucunshu. Aliko si byo, habe na busa. Ku Rucunshu hahiliye gusa ingabe ebyili, ali zo Icyumwe na Butare.

Ingabe yerekanaga ubwami yali Kalinga. Kalinga yarutaga umwami ku bukuru n’icyubahiro. Ni yo yima igihugu, IMANA ikayitorera Umwami wo kuyima. Nta washoboraga kwima Kalinga adakomoka ku Mwami wayirazwe, uheruka kuyima. Ibi bivuga ko Umwami yali Grand-Maître w’U-Rwanda, aliko Umwami ntiyali igihugu ; yali munsi ya Sosiyete nyarwanda. Umwami siwe Rwanda. [= Le Peuple rwandais était supérieur au Mwami et était symbolisé par le tambour dynastique Kalinga « le symbole de la société rwandaise »]. Ni yo mpamvu, aho yabaga ili ; n’umwami adahali ; Kalinga yavugilizwaga ingoma, ubwayo yonyine. Iyo Kalinga yabaga ili ku mugendo, hose bayakiraga nk’umwami, ikagira abayishengerera umunsi n’ijoro. Kandi n’umwami ubwe yajyaga kuyishengerera. Iyo Kalinga yabaga ili ku mugendo, umwami yayigendaga inyuma. Ibyo bikavuga ko nta muntu numwe mu Rwanda uli hejuru ya sosiyete nyarwanda. Bikavuga na none ko inyungu za sosiyete nyarwanda zisumba kure inyungu z’umuntu ku giti cye, kabone niyo yaba umwami Nyirurwanda. Bikavuga na none ko umunyarugomo, umugome uwo aliwe wese washaka gutera U-Rwanda no kugilira nabi Abanyarwanda, sosiyete nyarwanda ifite ububasha n’uburenganzira bwo kumwivuna no kumushahura, nta mpuhwe. Bikavuga rero ko sosiyete nyarwanda yigenga kandi itavogerwa.

Ibi ubwabyo birerekana ko Abanyakazu bavuga ngo Paul Kagame Rwabujindili yagaruye Kalinga mu Rwanda bavuga ibyo batazi. Ni injiji n’injajwa. Paul Kagame Rwabujindili ntakomoka kuli Kigeli IV Rwabugili, kuli Yuhi V Musinga, kuli Mutara III Rudahigwa cyangwa kuli Kigeli V Ndahindurwa. Yewe, nta nubwo ali n’Umunyiginya ! Paul Kagame Rwabujindili ni umututsi w’umwega w’umwâkagâra, akaba mwene Rutagambwa rwa Kampayana ka Rwidegembya rwa Cyigenza cya Rwâkagâra rwa Gâga…. Ntabwo rero ashobora kugarura no kwimika Kalinga mu Rwanda, kuko itamureba habe na busa. Koko pee !! Utagera we ntagereranya ? Ikindi, Paul Kagame Rwabujindili si umwami [= umwami bivuga Grand-Maître mu gifaransa] ; kandi n’imyitwalire ye si imyitwalire ya cyami. Oya rwose. Habe na busa. Paul Kagame Rwabujindili ni « un totalitaire moderne = igikurankota n’igisahiranda ». Ni we Rwanda. Ni we Sosiyete nyarwanda. Niwe Mana y’U-Rwanda. Nta kintu na kimwe ashobora kwemera kujya inyuma yacyo mu Rwanda. Ni Umututsi w’umwirasi bitagira iherezo [= c’est un extrémiste Tutsi bouffi d’un orgueil infini]. Yemwe, n’ibendera ly’U-Rwanda limugenda inyuma ! Ubutegetsi bwe rero si ubwami ; si régime révolutionnaire civil ; si Republika. Ahubwo ni « Totalitarisme moderne ». Niwe Ntangiliro, ni nawe Herezo lya Mpatsabanyarwanda y’Abâkagâra.

U-Rwanda rwa kera, Abakolonize b’Ababiligi n’ibikoresho byabo by’Abanyakazu ntibigeze barwumva. Ntihali « monarchie absolue », hali « monarchie mystico-patrimoniale ». Muli make, symbologie ya Kalinga ni mysticisme yo mu rwego rwo hejuru cyane. Ndetse, irenze kure n’ubukristu. Ni ngombwa kugira ubutwali bwo kubivuga, kugirango Abakristu boye kwirâra no kwirâta. Ubukristu ni amaganûra ashaje, na benebwo i Burayi, bahaze. Si indakamirwa. Ni « manipulation ecclésiologique ». Bwitwa religiosité. Ntibwitwa spiritualité. Padiri ni pastori nk’abandi. Si umumystique. Ikindi, ubwami bw’U-Rwanda bwanarushaga kure cyane ésoterisme ubwami bw’Ababiligi. Nta n’amahuliro. Ubwami bw’Ababiligi ni monarchie constitutionnelle. Si monarchie mystico-patrimoniale. Kutumva iyo symbologie ni byo bitera Abakolonize b’Ababiligi n’ibikoresho byabo by’Abanyakazu n’abanyamadini mva-mahanga kuvuga amanyembwa kuli Kalinga. Baliyemera birengeje urugero, bagakabya. Ikintu cyose cy’Abirabura umuzungu atumva, cyangwa Vaticani itumva, cyitwa primitif (= urukozasoni), kigahita giteshwa agaciro. Nyamara balibeshya cyane. Ubumuntu si ubutunzi. Umuco w’Abanyarwanda ni umuco w’abakene, aliko kandi si umuco ukennye ; kandi si n’imihango ya Shitani.

  1. Kalinga ntiyali ikigirwamana

Mu Rwanda rwa kera nta bigirwamana byabagaho. Hemerwaga IMANA imwe rukumbi iba muli buli kiremwa cyose, igihumeka n’ikidahumeka. Gihanga cyahanze U-Rwanda yafatwaga nk’intumwa y’IMANA. Naho Lyangombe agafatwa nk’umuvugururabutumwa [= réformateur]. Lyangombe ntiyali Messie (= Intumwa y’Imana). Aliko yafatwaga nk’inyamibwa mu zindi kandi ni byo koko, kuko Ubwiru bw’U-Rwanda ali iyoboka-mana ly’ikirenga mu yandi. Kwiga U-Rwanda rwa kera bishaka kurumenya neza cyane, kandi ukagendera ku Kuli kw’Abanyarwanda ba kera ; kuva ku Mana imwe rukumbi y’i Rwanda, nkuko Abanyarwanda bayumvaga kandi bali barayimitse mu mitima yabo. Agahugu umuco akandi umuco.

Ibivugwa ku Rwanda rwa kera n’abakoloni b’Ababiligi n’ibikoresho byabo by’Abanyakazu ni amateshwa. Mu Rwanda rwa kera ntibali bazi n’iyo Shitani, n’ibyo bigirwamana. Shitani, umuliro utazima, purugatori, ijuru, ntibyali bizwi. Shitani yazanywe n’Abamisiyoneri. Ni bo baje bayivuga bwa mbere. Cyakora kugeza n’ubu, Ababandwa (= abayoboke ba Kimeza-Milyango) ntibemera umuliro utazima. Nta mihango ya shitani bakora. Bavuga ko ali ukubabeshyera, kandi ni byo. Nta Shitani yigeze yamamazwa mu Rwanda. Nta Munyarwanda wigeze wiha Shitani kandi nta wigeze asenga ibigirwamana. Ibintu abakoloni n’abamisiyoneri bakoraga byali manipulation. Byali ubutekamutwe kandi ubukirisitu bwabo babucuruje nabi. Nta kuntu rero batazahomba. Biranegulitse cyane kumara imyaka n’imyaniko wisararanga ; uvuga ko umuganura w’Abanyarwanda ali imihango ya Shitani, ko utawushaka, hanyuma warangiza ntunavuge ko wibeshye, ahubwo ugatangira ukavuga ngo padiri Kanaka azasoma misa ye y’umuganura [= sa première messe]. Kugirango ubukirisitu bwitabirwe ntibyali ngombwa gusebanya, kwirata no gushyira agahato ku bantu.

Ubundi, ushinja ni we utanga ibimenyetso. Abanyakazu n’amacuti yabo y’abakoloni b’Ababiligi ni bo bagomba gutanga ibimenyetso ko Kalinga yali ikigirwamana, kandi ko Ubwiru bw’Abanyarwanda ali imihango ya Shitani. Ababandwa bo bazi ko barengana. Ahubwo ikizwi, ni uko Ubwiru bw’Abanyarwanda [= ésotérisme rwandais], Ubwiru bw’Abakirisitu n’Abayahudi [= esotérisme judéo-chrétien], Ubwiru bw’Abarabu [= ésotérisme arabo-musulman], ali amashami y’igiti kimwe [= une même tradition primordiale et un même niveau traditionnel qui la supporte]. Buli wese rero afite uburenganzira bwo kwamamaza ukwemera kwe. IMANA si nk’umuntu. Ntikundwakaza. Ntawe ikunda kurusha undi. Buli wese ahabwa amanota yakoreye. Kandi kwilirwa usebya abandi nta bwenge bulimo. Usebanya bulya aba afite inyungu za rwihishwa zigayitse aba ahishahisha.

  1. Mu gihe cy’ubukolonize bw’Ababiligi, Kalinga yali nk’umutako gusa w’icyubahiro cyinshi cyane i Bwami.

Kuva U-Rwanda rwakwigabizwa n’abakoloni, Kalinga ntiyongeye kuba ibendera ly’U-Rwanda (= Ingabe). Nta n’umunsi mukuru yongeye gukorerwa. Ibendera ly’U-Rwanda lyali ibendera ly’U-Bubiligi. Ahubwo ndetse, Yuhi V Musinga yaciliwe i Shyanga, yicirwayo n’Ababiligi. Mutara III Rudahigwa arabatizwa, aba umukirisitu, ndetse atura U-Rwanda Kristu-Umwami. Ubwo se, twahindukira tukamwita umupagani gute, kandi yarakoze akarusho, agatura U-Rwanda Kristu-Umwami ? Abakoloni n’ibikoresho byabo by’Abanyakazu ni ba ntamunoza ! Mutara III Rudahigwa ni we Mwami w’U-Rwanda wa mbere wemeye gupfukama ; apfukamira Musenyeri Laurent Deprimoz ngo abakoloni bakunde bacururuke, aliko yanaruhijwe n’ubusa, kuko ahubwo bamuteye urushinge rw’ingusho i Bujumbura. Iyo Umunyarwanda avuga mu rwenya ngo « urushinge rw’ingusho », aba acyulira Ababiligi ko bishe Mutara III Rudahigwa waguye mu maboko y’umuganga w’Umubiligi Dr Vyncke wali umaze kumutera inshinge ebyili za pénicilline en surdose. Barangiza bakamubeshyera ngo Kalinga ibiki n’ibiki, kugirango bikure mu kimwaro.

Rwose Mutara III Rudahigwa yali umukirisitu gatolika wagenzaga nkuko Kiliziya gatolika ibishaka. Nta muntu numwe, yaba umuhutu, yaba umututsi, yaba umunyamahanga, yigeze ashahura ngo akunde yambike Kalinga. Ali Kalinga, ali Rudahigwa, ntibakabakabilize. Nta buremere bw’agatangaza bali bafite mu Rwanda. Ahubwo, mu Rwanda, uwicaga agakiza ni Umubiligi. None ahubwo, ibyo ngibyo ni byo bilirwa bahisha. Oya, rwose, Abatutsi bali icyo abakoloni b’Ababiligi bashakaga ko baba cyo. Bali ubukingilizo. Aho abakolonize b’Ababiligi babahararukiye, bishe Mutara III Rudahigwa ; barangije basabota Kigeli V Ndahindurwa, maze baterereza Abatutsi Abahutu. Kugirango gashakabuhake atunge atunganirwe, yilirwa asubiranishamo Abanyarwanda. None rero ngo ishyano lyaguye mu Rwanda, si ubukolonize bw’Ababiligi, ahubwo ni Kalinga ya Mutara III Rudahigwa ! Abakolonize ni abahanga cyane pe !

Mu bushakashatsi nakoze, Yozefu Gitera Se-Republika yanyibwiliye ko Mutara III Rudahigwa Se-Muco atâli mubi ; ko ahubwo uwali mubi ali uwamwishe. Yambwiye ko iyo adapfa, akajagali kose kabaye mu Rwanda katâli kuhaba. Yambwiye ko révolution yo muli 1959 itali igamije gukuraho Umwami cyangwa Kalinga. Bo bashakaga gusa « participation démocratique au pouvoir politique ». Yambwiye ko byose, byose byatobwe n’abasilikare b’Ababiligi, cyane cyane colonel BEM Guy Logiest. Ngiyo rero impamvu abakolonize n’inkundwakazi zabo z’Abanyakazu bahora bashaka gutobanga Amateka y’U-Rwanda. Ni ukugirango uruhare rwabo mu kaga no mu kangaratete by’U-Rwanda rwoye kumenyekana.

  1. Kuvuga ko Abatutsi bagaruye Kalinga ni ukubafata nk’ibicucu, kandi gufata Abatutsi nk’ibicucu ni bwo bucucu bw’Abanyakazu.

Abatutsi ni abantu b’abagabo cyane, kuva kera cyane. Bazi ibyo bakora, kandi bazi abo babana na bo n’uko babahitamo. Byararangiye, rero, Abatutsi bazahora bali mu bikomerezwa by’U-Rwanda uko ingoma zizahora zisimburana iteka mu Rwanda. Ni ihame. Naho abakiga b’Abanyakazu bo, nibareba nabi, icyo bazarusha abandi ni ukubasha guhungira i Burayi, kuko ali ibisambo byibye menshi ; aliko bazatahira ibyo gusa. Abatindi ntibumva sosiyete nyarwanda icyo alicyo, kandi ntibabe « des stratèges calculateurs ». Dore nk’ubu, birazwi ko abakolonize b’Ababiligi ali abagabo-mbwa. Gukomeza kubihambiraho ni ikosa likomeye, lizishyurwa n’abuzukuruza babo. Abanyakazu ntibazaba Abazungu ngo bigire inzira, kandi ntibateze kuzasubirana mu Rwanda bene aya makakama ngo bizashoboke. Paul Kagame Rwabujindili na FPR ye bazava ku butegetsi, aliko kandi Abatutsi ntibateze kuzahêzwa na limwe mu Butegetsi bw’U-Rwanda. Bazabuhoramo, Umunyakazu yabishaka atabishaka. Ubwo se ararushywa n’iki ?

Dore nk’ubu, Abatutsi balimo ibyiciro bitanu : hali Abanyegiti cya Rwâkagâra, hali Abatutsi modere (= RNC, …), hali Abashyirahamwe bemera ubwami, hali Abatutsi b’Abasangirangendo [= des Tutsi centristes], hali n’abandi bicecekera. Abatutsi bagendera kuli courant idéologique, ntibagendera ku marangamutima. [= Ils sont très rationnels]. Abanyakazu bo bagendera ku marangamutima. [= Ils sont très émotionnels. L’Akazu est marquée par le caractère actif primaire étroit]. Ni ibinyamusozi. Izo rero, ni zo ngorane zabo. Kutamenya kwitâza Juvenali Habyalimana Rutemayeze, ngo na bo ubwabo bamunenge ubwicanyi bwe, ubugolyi bwe bwo kwica Abanyenduga n’uburogolyo bwe bwo kutumvira abahanuzi b’IMANA ; kwizongera Yuvenali Habyalimana Rutemayeze, ngo niba asandaye Isi irashize ; ni icyaha gikomeye Abanyakazu bazicuza ubuziraherezo. Yuvenali Habyalimana Rutemayeze yabonye icyo yahigaga. Abanyakazu nabo nibakomeza kugihiga, bazakomeza kukibona. Gukomatanya Abatutsi bose, Abanyegiti, Abashyirahamwe, Abasangirangendo, …., bose bose ukabagerekaho Kalinga, kandi ubashinja ko bayigaruye mu Rwanda, ni ubucucu. Ni irondakoko lyeruye. Ni ivangavanga [= amalgamation]. Impfura z’U-Rwanda zili ukubili. Kigeli V Ndahindurwa na Paul Kagame Rwabujindili baratandukanye cyane. Ikindi : Abatutsi bose si impfura. Ili hulizo liroroshye cyane, aliko lyananiye Abanyakazu kuva kera. Ngo n’Abahutu bo mu Nduga na bo ni Abatutsi, kandi ngo Abanyenduga bose bambaza Kalinga. Umunyakazu ufite schémas mentaux nk’izi, amenye ko yarangije kwivana mu bana b’U-Rwanda. Ndi umugabo irazirwa. Nta muntu wishobora wenyine, agirwa n’abandi. Ngicyo igituma Abatutsi n’Abanyenduga, hafi ya bose, barangije kweguka ku Banyakazu. Ni ba Rutare. Ntibumva. Amahirwe bagira ni uko nta Demokrasi iba mu Rwanda ngo birebere amajwi yabo. Ibyago bagira ni uko umukolonize w’Umubiligi atazongera kuza kubapfumbatisha igisilikare cy’akarere, ngo yongere kugiha ikimparagata nka Yuvenali Habyalimana Rutemayeze ngo kigitegeke.

Muli make, Kalinga ntikibaho. Kalinga yarafashwe, kandi ni n’Abanyakazu ubwabo bayifashe. FPR yiremeye ibendera lyayo. Isi yose irabizi. Liba kuli buli ambassade. Ntabwo rero ali Kalinga yagarutse. Abanyegiti si ibicucu bigeze aho. Ntawe ugarura ingabe yarangije gufatwa. Ibyayo biba birangiliye aho. Banyakazu, niba mwumva ko ibyo bintu bishoboka, ubu rero icyabasubiza ku butegetsi, mwagarura MRND-CDR ? Niba mutahîrahîra ngo muyigarure, ni uko hali impamvu. Kuki se mwibwira ko muzi ubwenge kurusha abandi Banyarwanda bose ?

 E. Banegurana ali inege ba nenge itirora.

  1. Igishobora abanyarugomo si ukwiregûra gusa, ahubwo ni ukwiregûra no kubîvuna [= contre-attaquer].

Kenshi na kenshi, urubanza rwa Kalinga rwakunze gukulikiranwa n’abakoloni b’Ababiligi, cyane cyane Jan Vansina, Marcel D’Hertefelt, Luc De Heusch, Hans Meyer, Louis Jaspers, n’abandi. Barangiza bakwoshya ibikoresho byabo by’Abanyakazu ngo nibaserere, bajye bahoza mu kanwa Kalinga. Icya mbere cyo, ibya Kalinga byararangiye. Baliya bakoloni ni na bo bashakaga gusenya umuco w’Abanyarwanda, kandi n’ubu baracyabigambiliye. Ubwo se, abantu nk’abo bahindukira bate, ngo noneho baje kudufasha kubaka sosiyete nyarwanda ? Bazibane, Abanyarwanda na bo bazibana. Bazamenye ibibareba, Abanyarwanda na bo bamenye ibibareba.

Kalinga yali nk’ibendera ly’U-Rwanda rwa kera, ni ukuvuga ingabe y’U-Rwanda rwa kera. Nta Munyarwanda numwe yigeze yambikwa. Nta n’umuturage w’umunyamahanga numwe yigeze yambikwa. Yambikwaga gusa abami bo kwa Nzira ya Muramira no kwa Ntsibura Nyebunga kubera amabi bakoreye Abanyarwanda mu Cyingogo, mu ntara ya Gisenyi ahantu hitwa i Rubi rw’i Nyundo no mu Miko y’Abakwobwa. Bishe Cyamatare urupfu rubi cyane. Barangije bafata ibikomangomakazi by’Abatutsikazi byose byali kumwe na we, bilimo Nyina, abagore be, bashiki be, babyara be n’abandi benshi cyane, babambura ubusa, babafata ku ngufu, bababamba babahenesheje, barangije babaca amabere, bajya kuyambika ingoma zabo z’ingabe. Kuva ubwo, habaye inzigo ikomeye cyane hagati y’abami b’U-Rwanda n’abami bakomoka kuli Nzira ya Muramira na Ntsibura Nyebunga. Uwa mbere na mbere Abanyarwanda bashahuye ni Nzira ya Muramira nyilizina. Kwali uguhôra, kandi mu Rwanda rwa kera, guhôra ni byo byakoraga. Ibintu Nzira ya Muramira yakoreye Abatutsikazi b’Abanyarwandakazi birenze uruvugiro. Ni amahano. Niba Abatutsi baramushahuye, baramaze !

Aha hantu ni ho haturutse inzigo zidashira hagati y’Abatutsi n’Abakiga. Iki kintu, bamaze kugitahura, ni cyo cyatumye abashakashatsi b’Ababiligi basaba cyane colonel Guy Logiest gushyiraho igisilikare cy’akarere, -igisilikare cy’Abakiga-, muli gahunda ndende yo guhenebereza Umututsi bali basigaye barahararutswe no guhima abarevolutionnaires b’Abanyenduga. Abatutsi nabo icyo bapfuye n’abakolonize b’Ababiligi, ni uko Ababiligi bishe Yuhi V Musinga, bakanica Mutara III Rudahigwa Se-Muco.

Nigeze kunenga padiri Bernardin Muzungu mu gitabo cyanjye cyitwa « Manuel d’histoire du Rwanda ancien », ukuntu ashyigikiye ubulyo Nzira ya Muramira yishwemo. None, nkulikije ukuntu mbona aba Bakiga b’Abanyakazu ali ibisimba bidashobora kwishyira mu mwanya w’abandi, ndamugarukiye kandi ako kagingo ndakavuguruye. Abanyarwanda rwose baramaze kwica, gushahura no gushinyagulira icyo kimparagata ngo ni Nzira ya Muramira. Umuntu wakugiliye nyoko kuliya, akagira kuliya bashiki bawe, babyara bawe, abaturage bawe, wowe wamugira ute, umutsinze uli umwami nyir-U-Rwanda ? Ubu se, Bin Laden, Abanyamerika bamugenjeje bate, bamubonye ? Mbere yo guhimbira kuli Kalinga, noneho nimubanze mujye kubaza Abanyamerika icyo bahoye Bin Laden. Ali ibyo Abanyarwanda bakoreraga baliya bami b’inkorashyano, ali ibyo Abanyamerika bakoreye Bin Laden, byose ndabishyigikiye. Mbere yo kwikoma Kalinga, murabanze mubaze Abanyamerika aho bahambye Bin Laden. Ngo insina ngufi, koko, ntawe utayicaho ikirere !

Ubu se, iby’abapapa n’abasenyeri bamaze abantu mu kintu cyitwaga « Inquisition », kuki byo bitavugwa ? Ibya fours crématoires z’Abadage, kuki byo bitavugwa ? Ibya caoutchouc za Léopold II, umwami w’Ababiligi, n’amarorerwa yakoreye Abirabura, kuki byo bitavugwa ? Ubukolonize, ubu-esclavagisme, kuki byo bitavugwa ? Kalinga irarengana. Yabayeho mu gihe cyayo. Ikora ibyakorwaga mu gihe cya yo. Ntibazababeshye, haba kera, haba muli ibi bihe, nta gihugu kitagira services secrets, kandi services secrets si imishinyiko. [= Il n’y a pas de moralité dans les services secrets]. Murazi ibintu Abakiga b’Abanyakazu bakoraga ! None dore ni bo bigize inyange zera de ! Ntawibara amabi, ameza ahali, koko !

  1. Iyo umuturanyi yikoze mu nnyo, na we uyikorama, mugakarabira limwe.

Ni ngombwa kwihaniza Abanyakazu. Iyo Abanyakazu bilirwa bavugavuga Kalinga, kandi urubanza rwayo rwaraciwe ndetse rukanarangizwa, bumva bafite uruhe rwitwazo ?

Niko mwa Banyakazu mwe mwirase mukarenza urugero ngo mwategetse U-Rwanda, uwabibaliza ? Ingabe y’Ubushiru yitwaga « Nkundabashiru » murayizi ? Abakwitonda bakabarura umubare w’ibishahu by’abahutu b’abûngura iyo « Nkundabashiru » yambitswe, yabona umubare ungana iki ? Abagesera bo mu Bushiru bitwaga Abakonde, bakavukamo abahinza b’Ubushiru. Naho Abûngura bo mu Bushiru bakitwa abagererwa. Bakaba abagaragu n’abacakara b’Abagesera. Kandi Ubushiru ali agahugu k’abasekuruza babo Abagesera babateyemo. Abakwitonda bakabyiga neza, ahubwo basanga ubukonde ali bwo bubi cyane ugereranyije n’ubuhake. Umugererwa ntagira isambu ye. Nyamara umugaragu agira isambu ye, n’iwe. Iyo « Nkundabashiru » iha bamwe amasambu abandi ikayabima ni « Nkundabashiru » nyabaki ?

Niko mwa Banyakazu mwe mwirase mukarenza urugero ngo mwategetse U-Rwanda, uwabibaliza ? Umuhinza w’umushiru witwaga Nyamakwa III Nditunze, mumukundamo iki n’ibyaha bitagira ingano yakoze ? Akaba ali na we muhinza w’ikimparagata cya nyuma na nyuma mu bahinza bose babayeho mu Nkiga ! Nyamakwa III Nditunze uwo, yambaraga agahu k’ihene yabaga akenyeye, katanamukwira. Yakwicara byo bikaba ibindi bindi. Ako gahu ke kakomwaga n’akantu gato cyane, akaba yambaye ubusa ! Nuko rero Mpfizi uwo akilirwa yirukanka hilya no hino mu Bushiru, afata abagore b’abandi ku ngufu. Naba na Nyamakwa III Nditunze, ahubwo Se Kibogora Shyirakera we byali ibindi bindi. We rwose yagambaniraga Abûngura b’Abashiru, bakisanga mu isoko ly’abantu ku Kivumu-cya-Mpushi-na-Nyerenga, mu bucuruzi bw’Abirabura bwakorwaga n’Abarabu. None se, uwo Nyamakwa III Nditunze na Se Kibogora Shyirakera ni bantu ki bo kuratira abandi ? Ibimparagata gusa nta kindi !

Ibya Juvenali Habyalimana Rutemayeze byo, uwabivuga bwakwira bugacya. Yishe intwali idasanzwe y’urwanamiza Geregori Kayibanda Se-Bwigenge, yica umutegarugoli we Verediana Mukagatare, yica abanyapolitique, abanyamakuru, abawofisiye n’abanyururu rusange b’Abanyenduga. Ubwo se, ibyo bishahu byose yabyambikaga iyihe Kalinga, ko Kalinga yagowe ? Mbere yo kuyobya uburali no kuraragiza mushwalirwa kuli Kalinga, muzabanze muvuge izina ly’ingabe Yuvenali Habyalimana Rutemayeze yabaga alimo yambika. Noneho rero, ikintu cy’ikicanyi nk’icyo, cy’ikimparagata nk’icyo, kuki abana bacyo bakigikunda ?

Mbe ba shahu, Banyakazu, mwacishije make, mugatuza, tugaturana mu Rwanda, ko cya gisilikare cyanyu cy’akarere mwasigiwe n’abakolonize b’Ababiligi cyagiye nk’ifuni iheze ? IMANA igira amaboko koko ! Niko ye, aho ya mabinga mwilirwaga mwatekeye muli Kigali muzongera kuyahatekera ? Akajogo mwajogaga abandi Banyarwanda muzongera kukabajoga ? Ya mitungo mwilirwaga mwarase muzongera kuyiratana ? Ya mapinye zero mwakangishaga muzongera kuyakangisha ? Ba Batutsi mwali mwalishe mwalicaliye muzongera kubica no kubicalira ? Muli ababisha babi, murakavunumuheto. Muli ibivume. Muli imva zirabye ingwa. Nimuve kuli Kalinga, mureke kuyishwalirwaho. Kalinga yahawe amnistie na LONI muli résolution n° 1579 du 20 décembre 1960 sur l’avenir du Ruanda-Urundi. Mwe mwahawe amnistie na nde ? Iyo amnistie yatanzwe, biba birangiye byose. Ahasigaye hagahalirwa Amateka. Kalinga ntikili urubanza rwa politiki, ahubwo urubanza rwa politiki ni Abanyakazu ka Juvenali Habyalimana Rutemayeze (= les Habyalimanistes).

 F. Ikinyarwanda si cyo cyo kugawa, ahubwo kutamenya Ikinyarwanda, ntunashake kugikulikirana witwa Umunyarwanda, ni byo byo kugawa.

Kenshi na kenshi, igituma abantu bataye ibara [= acculturés] bishyiramo Kalinga, biterwa n’ibivumvuli biba bili mu mitwe yabo. Ntibazi Ikinyarwanda, kandi ntibashaka kukimenya. Ahubwo barashaka kukivuga uko kitali ngo bashimishe Abazungu. Abo bantu ni abatindi [= esprits mesquins]. Icyaruta rero ni ukwegera abazi Ikinyarwanda, bakabasobanulira ibibazo byibazwa, aho kwishinga baliya batsindwa b’abakolonize b’Ababiligi Jan Vansina, Marcel D’Hertefelt, Luc De Heusch, Hans Meyer, Louis Jaspers, n’abandi.

  1. Nta munyarwanda numwe, kandi nta n’umuturage usanzwe w’umunyamahanga n’umwe Kalinga cyangwa Cyimumugizi n’izindi ngabe zigeze zambikwa.

Icyo kibanze kijye ku ruhande. Cyaraziraga. Kalinga yambikwaga gusa abami bakomoka kuli Ntsibura Nyebunga (bitwaga Abatsibura) no kuli Nzira ya Muramira, kubera impamvu zasobanuwe hejuru. Ni ya nzigo yali hagati y’U-Rwanda n’abami b’Abatsibura, ndetse n’urubyaro rwa Nzira ya Muramira. Mu gihe cya kera ni ko byagendaga. Ubwo rero, abami bali inzigo ku Rwanda, ni abami bakomokaga kuli Nzira ya Muramira no kuli Ntsibura Nyebunga. Kandi abo bami ntibali Abahutu, Abatutsi cyangwa Abatwa. Bali abami nyine, kuko umwami si Umuhutu, si Umututsi, si Umutwa, ni Umwami. Niba dushaka gukora Amateka y’U-Rwanda rwa kera, tugomba gukoresha imvugo yabugenewe. Imvugo zikoreshwa n’Abazungu, na Kiliziya z’Abakirisitu, ngo ubupagani, Shitani, umuliro utazima, purugatori, ibigirwa-mana n’ibindi, n’ibindi, ni ibintu bili mu mitwe ya bo gusa, aliko bitagize aho bihuliye n’U-Rwanda rwa kera. Ibyo bintu byitwa manipulation.

  1. Kalinga ntikibaho, kandi ntishobora no kongera kubaho.

Urubanza rwa Kalinga rwaciwe na Rubanda ku wa 25 nzeli 1961, rurangizwa na Théoneste Lizinde Mugabushaka muli 1979, ku ngoma y’Ababisha b’Abanyakazu [= sous la 1ère dictature militaire rwandaise]. Uko byagenze kose, uwashaka kubimenya, yabisanga mu gitabo cy’uwo Théoneste Lizinde Mugabushaka, cyitwa « La découverte de Kalinga ou, La fin d’un mythe: contribution à l’Histoire du Rwanda ». Kalinga n’izindi ngabe, umwamikazi Rozaliya Gicanda yali yarazibikije Umuhinde w’inshuti yabo : nawe azitabisha hafi y’i Nyanza, babanje kuzorosa amabati. Umuhinde rero, yakoresheje umukozi we w’Umunyarwanda, ali na we waje kuzabibwira Maneko za Lizinde. Basanze Kalinga yarahindutse ishingwe. Cyimumugizi yonyine ni yo basanze igikanyakanya. Kalinga yali imaze imyaka 400, naho Cyimumugizi imaze imyaka irenga igihumbi, hafi ibihumbi bibili.

  1. Bishoboka bite ko ingoma ikoze mu giti imara imyaka amagana cyangwa igihumbi kirenga ?

Ingoma y’ingabe ntiyasazaga. Cyali ikizira. N’imyaka ibihumbi byinshi yarayimaraga. Bayikoreraga ibintu byinshi cyane umuntu atarondora hano. Bayikoreragaho imihango itandukanye umuntu atarondora hano. Imwe muli iyo mihango ni iyi :

  • Gusigwa amaraso. Barayisigaga bakayinoza, ikanetera imbere n’inyuma. Bigatuma ikomera kandi ntimungwe cyangwa ngo isaduke. Bakoreshaga amaraso y’ikimasa cyabaga cyarateretswe. Hibutswe ko bulya n’icyansi, kugirango cyoye gusaduka, hali ukuntu bigenda. Kalinga yo rero na none yali ibaje no mu giti cy’umwûngo, gikomera cyane cyo mu karere ka Cyungo nyine
  • Hali n’izindi produits bakoreshaga zavaga mu mahanga. Iyo babikeneraga, bateraga igihugu cy’abanzi, bakagitsinda. Umwami wacyo bakamushahura. Ibinyita bye bakabisatura. Bakabikora uko bigomba kugenzwa. Bikazumagara. Ubundi bakabigenza uko bigomba. Ibyo bintu si umwihaliko w’U-Rwanda gusa. Hose, hose muli Afurika byarakorwaga, cyane cyane mu Nkiga, mu majyaruguru y’U-Rwanda. N’ubu kandi ku Isi, mu ma-laboratoires akomeye, hali za organes z’abantu bakoresha. Niba bazikoresha, ni uko bafite uko ziba zabagezeho. Kuki se Umuzungu abikora bikitwa Science, Umwirabura yabikora bikitwa amahano ? Kuki ?
  1. Ko Kalinga itakibaho, ikaba yarafashwe na Lizinde kandi yarashwangutse, Kigeli V Ndahindurwa abaye uwande ?

Na byo byali byarateganyijwe mu Bwiru. Iyo ingabe ifashwe, ibyayo biba birangiliye aho. Igihugu kiba cyafashwe. Iby’amahirwe, cyongeye kugarurwa, icyo gihe barema izindi ngabe. Na Kalinga bali barayiremye, kuko Abanyabyinshi bali baracikanye iyabo yitwaga Rwôga, -umwami wa nyuma w’Umunyagihanga yitwaga Nsoro II Byinshi, ali nawe Abanyabyinshi bakomokaho. Ubwo rero Kigeli V Ndahindurwa yazaremesha indi ngabe. Cyakora ntiyakwitwa Kalinga. Biteganyijwe mu Bwiru ko yakwitwa « Kalihejuru ». Kuvuga rero ngo Paul Kagame Rwabujindili yagaruye Kalinga, ni ubucucu bw’aho gusa, bw’abakolonize b’Ababiligi n’ibikoresho byabo by’Abanyakazu. Abakiga b’Abanyakazu ni ko babaye. Ni ibirogolyo. Kagame se ahuliye he na Kalinga ? Na Kigeli ali Kigeli ubwe ufite aho ahuliye na Kalinga ntiyemerewe kuyigarura kuko yafashwe, na nkanswe Paul Kagame Rwabujindili. Uyu we rero si umuswa. Yiremeshereje ibendera lye amaze gufata ibendera lyo muli 1961.

N’ubu, -ali mu Rwanda-, ntacyabuza Kigeli V Ndahindurwa kwimika « Kalihejuru ». Gusa rero « Kalihejuru » yaba gusa ingabe gakôndo (= ancien testament) ya gushushanya umurage w’U-Rwanda rwa kera, kuko U-Rwanda rw’ubu ni urw’ubu, aliko rwakomereje ku Rwanda rwa cyera. Ntabwo rero Abanyarwanda bakwiye kubyibagirwa. Hagomba na none kubaho « ingabe rusange » ishushanya sosiyete nyarwanda yose muli rusange uko yakabaye mu gihe ibendera lyo lishushanya Leta y’U-Rwanda gusa. Organisation yayo igashingwa Académie Rwandaise de Culture (= A.R.C). Yaba idodeye nyilizina kuli prezidansi ya Republika, kandi ishinzwe gusa la maîtrise de la gestion et de la transformation de la Société rwandaise ; mu gihe, munsi yayo, Primature yo yaba ishinzwe gusa le contrôle de l’appareil de l’État. Ikintu nk’icyo (= A.R.C.) rero ni cyo kigomba kuzimika ya « ngabe rusange » yakwitwa « Rwanda rugali », ikaba i Kambere ya A.R.C. Aho ili hagatakwa amafoto y’inyamibwa n’intwali zidasanzwe z’U-Rwanda kuva rwabaho. Aha hantu hagomba kunonosorwa neza cyane FPR imaze kuva ku butegetsi. Ibi bintu ni nabyo bizatuma mu Rwanda nta muntu wongera kugira pouvoir absolu nka Rutemayeze cyangwa Rwabujindili. Abasilikare babereye Abanyarwanda abagabo-mbwa. Bo bibabalijwe gusa no gucunga Leta (= intwaro, imitungo, imali, imyanya, igisilikare, amapeti, amategeko, inkiko, missions, …). None dore ! Sosiyete nyarwanda yabaye Nyirantabwa. Ilimo ilitoragulirwa n’abanyamadini mvamahanga. Abo Batekamutwe barasakiwe koko. Ibi bintu nibyo umukolonize w’Umubiligi yashakaga. Mbega agahinda ! Kandi byose bijya gucika, byatangiwe na Yuvenali Habyalimana Rutemayeze mu Itemayeze (= Kudeta) lyo kuwa 05 nyakanga 1973. Iki « Kimparagata nyakujya » kizavumwa n’ubuvivi n’ubuvivure. Abahagurutse bagahagarara bagafata imbunda bali mu kuli. Uruntu nka Yuvenali Habyalimana Rutemayeze, byaba ali ubugwali kutaruhagurukana ngo rukanirwe ururukwiye. Iyo amenya urumutegereje, yenda ntaba yalishe Geregori Kayibanda Se-Bwigenge n’abandi Banyenduga urwo yabishe. Rwali urugabo-mbwa, rurakagenda buheli.

Muli make, ibikurankota n’ibisahiranda biraza bigahuma amaso abantu imyaka igashira ali makumyabili, nyuma hakazagaragara ko byali byibabalijwe gusa no gucunga Leta (= intwaro, imitungo, imali, imyanya, igisilikare, amapeti, amategeko, inkiko, missions, …). Ngiyo Totalitarisme moderne ! Ngiyo Mal-Développement rwandais mwumva ! Byitwa non-société na contre-société. Ni ibyo bisobanura violences sociales. Zikagenda zitutumba kugeza igihe bahenantukiye.

  1. None se ko ibendera lyo muli 1961 lyafashwe, FPR ikiremera ilyayo, noneho byagenda bite FPR ivuyeho ?

Ibendera ly’U-Rwanda rwa FPR ligomba kuzavanwaho, ligashyirwa muli Musée, iruhande rw’ibendera lyo muli 1961, iruhande rwa Kalinga n’iruhande rwa Rwoga. Bikazajya bihahererwa icyubahiro ubuziraherezo. Kirazira rwose kwandavuza ibendera cyangwa ingabe yigeze guserukira igihugu cyawe. Ni wowe waba wiyandavuje. Amafoto ya Paul Kagame Rwabujindili n’aya Juvenali Habyalimana Rutemayeze, yo nta kibazo, agomba kuzacibwa, agatwikwa, aliko ibendera, lyo, « oya ! ». Bo si ibendera ly’U-Rwanda. Ni ibikurankota n’ibisahiranda. Ubwo rero, agaciro bahaye Abanyarwanda, na bo ni ko bagomba kuzabaha batwika amafoto yabo mu byishimo byinshi cyane. Amafoto yabo azasigara gusa muli Musée no mu bitabo by’Amateka. Aliko kandi munsi yayo hahite handikwaho mu magambo make icyo Totalitarisme moderne yabo yali cyo n’uko iyo Totalitarisme moderne yabo yoretse sosiyete nyarwanda. Hongerweho ko iyo Totalitarisme moderne yabo yali iyo kugenda buheliheli [= Le Rwanda sous la dictature militaire des généraux]. Ubundi bashimire IMANA Nyilibiremwa yibutse Abanyarwanda.

Ubwo rero, mu Kinyarwanda cyumvikana, nta wimika ikintu cyarangije gufatwa. Iby’ibendera lyo muli 1961 byararangiye. Ntilizagarurwe. Dore ko Abanyarwanda batabwirwa ! Hazimikwa ilindi lishya, litagize aho lihuliye n’amabara yafashwe. Kandi ilyo bendera likazashingwa mu Rwanda. Apana mu mahanga. Amabara yalyo akazamenyekana lilimo lishingwa, bigaragara neza ko koko ibendera ly’U-Rwanda rwa FPR litsinzwe.

Uretse nanone ko ibendera lyo muli 1961 lyali lyararangije kwandavura. Abanyakazu baralikoresheje muli génocide. MRND-CDR yali yararangije kwigarulira aliya mabara. Nubu kandi ba bicanyi bo muli FDLR baracyizilitse kuli ayo mabara. Ilyo rero nta bendera likilimo. Byose byishwe n’Abanyakazu. FPR yali yabanje kulyemera. Aliko nta muntu wakomeza kwemera ibendera lyanze kurekurwa n’Interahamwe, zigakomeza kulyizilikaho lyaratsinzwe. FAR zagombaga kwemera ko zatsinzwe. FPR yarashishoje, yiremera ilyayo bendera. Nta gusangira ibendera n’Abanyakazu !

  1. Kugira ibendera mu mahanga, nta gihugu uhagaraliye, ni agahomamunwa.

Nta ngirwa-shyaka lyemerewe kugira ibendera mu mahanga. Umuntu ashinga ibendera ku butaka bw’iwabo. Ubwo se bali mu biki ? Ikindi : kwerekana igishushanyo cy’ibendera lyawe utali buzashinge ku butaka bw’abandi, na byo ni ubucucu. M.C.R. [= Mouvement Centriste Révolutionnaire rwandais] nta bendera igira, kandi ntiteze no kuzaligira mu mahanga : nta muntu uzamura ibendera ku butaka butali ubw’iwabo. Abirabura bakopera Abazungu, bikagera n’aho bamera nk’ibishushungwe. Ahubwo icyo twemerewe, ni ukugira cachet n’ibiranga-ntego bya Kinyarwanda, nk’imitâko. Nta muntu ushobora kukubuza gutaka inzu yawe. Gukoresha imvugo (= communication) y’imitâko na cyo ni Ikinyarwanda. Ku babyumva, babizi, bulya imitâko na yo iravuga [= communication non verbale]. Babyita Symbologie. Aliko nta bendera mu mahanga lishoboka kandi nta gihugu uhagaraliye.

G. Kugirango dukunde umuco wacu wa Kinyarwanda, si ngombwa ko abakurambere bacu baba barabaye abatagatifu (= Inyamibwa).

  1. Roho ya sosiyete nyarwanda ni iki ?

Umuco w’igihugu n’urulimi rwacyo ni byo Roho y’icyo gihugu. Ikinyarwanda ni umuco kandi ni urulimi. Ikinyarwanda ni Roho y’U-Rwanda. Iyo Roho si ntagatifu, aliko ilimo ubutagatifu bugenda bwiyongera igisekuru nyuma y’ikindi. Iyo Roho ntiboneka kandi ntifatika. Ni yo mpamvu Ikinyarwanda kigorana cyane.

Mu Rwanda rwa kera, Kalinga yashushanyaga umutimanama w’Ikinyarwanda. Kalinga igomba gukomeza icyubahiro cyayo cyinshi cyane yahabwaga n’abakurambere bacu, cyane cyane mu bulyo bwo kububahiliza no kubereka ko tukibakunda. Si ngombwa ko abakurambere bacu baba barabaye abatagatifu kugirango tubakunde, kuko na twe tutali bo. Halimo abashakaga abagore benshi. Halimo abibaga ibitoki, inka n’ibindi. Bakoraga ibyaha byinshi cyane umuntu atabona impapuro zo kwandikaho. Hali abararaga inkera basinze, badiha ! Hali n’abarwanaga n’abagore babo, kubera ubusambo. Abagore bakahukana. Ngo nta mugore ulya ihene, ngo iyo ayiliye amera ubwanwa ! N’andi mafuti menshi umuntu atarondora. Ibyo turabizi, mwivunika. Aliko turabakunda cyane. Cyane rwose ! Badusigiye amaraso yabo. Tubakesha byinshi. Ntabwo rero twabihakana, ngo dukunde abakurambere b’ababanyamahanga, abacu tubahindure ruvumwa ! Tubagire ibicubwa mu Rwanda rwabo. Oya rwose ntibikabe. Babayeho mu bihe bikomeye cyane bya économie traditionnelle. Abazungu, nabo, ntibakabeshye. N’iwabo byali nk’iby’iwacu. Ibi byose bije vuba.

  1. Ubukungu mu Rwanda rwa kera

Ubukungu mu Rwanda rwa kera bwali bwa ntabwo. Byose ni cyo cyabiteraga. Ibifi binini byalyaga udufi duto. Yali économie y’amafuti. [= une économie avec état, mais une économie fermée, stationnaire et peu dynamique]. Kuzigama kwali uguhunika ibigega cyangwa gutunga amashyo y’inka. Uwo rero ni wo wali umuzi w’intambara zose zabaga. Ntibyaterwaga n’ububi bw’Abatutsi cyangwa bw’abakonde.

Kuvumagura Abanyarwanda bo mu Rwanda rwa kera ngo ntibabagaho mu bulyo bwa Économie moderne y’iki gihe Isi igezemo, ni ubucucu no gufitira. Kubanegura ngo bahekaga Umwami ; ngo bambaraga impu n’impuzu ; ngo ntibakarabaga isabune ; ngo ntibozaga amenyo na Colgate ; ngo nta bendera bagiraga ; n’ibindi, n’ibindi ; ni ububwa n’ubwenge buke cyane. Ni nkuko abantu bo muli 2 222 batazajya bumva ukuntu muli 1973-1994 U-Rwanda rwategetswe na Yuvenali Habyalimana Rutemayeze yishingikilije ingabo z’Abakiga z’akarere kamwe basigiwe n’abakolonize b’Ababiligi. Ntibazajya babyumva. Bazajya bavuga, biyamilira, ngo : « Baliya koko ni bo bali ibihangange bingana gutyo batubwira ? ». Bazajya banyura i Rambura, mu Gasiza, n’ahandi, bahitegereze cyane, bumve bafite iseseme. Bashimire IMANA yatabaye U-Rwanda, ikarukura mu menyo y’Abakiga b’Abanyakazu. Nyamara aliko, byarabaye. Abakiga b’Abanyakazu bategetse U-Rwanda karahava, bishe Abanyenduga barabicalira izuba liva ! Bigende gute se, ko ibyabaye byabaye ? Babuzwaga n’iki se gutekera amabinga i Kigali ko ali bo umukolonize w’Umubiligi yasigiye igisilikare ku mpamvu ze bwite za gikolonize ? Kubivâna ku gakanu, habaye ah’abagabo. Aliko igihe cyarageze, Yuvenali Habyalimana Rutemayeze aratumuka, n’igisilikare cye kirashwanyuka. Aho ni ho h’ingenzi cyane !

  1. Ubuhake n’ubukonde

Iby’ubuhake narabyanditse. Aliko nzongera mbigarukeho birambuye mu bitabo by’ubutaha. Mu Nduga Ngali hali ubuhake. Mu Nkiga hakaba ubukonde. Ubukonde bwali bubi cyane ugereranyije n’ubuhake. Mu buhake, umugaragu yagiraga isambu ye n’iwe, aliko mu bukonde, umugererwa ntiyagiraga isambu ye. Iyo Abanyakazu biha kuvuga iby’ubuhake bwo mu Nduga baba basisibiranya. Ahubwo iwabo byali bikabije. Cyakora byose, byose byaterwaga na Économie traditionnelle.

N’ubu aliko, muli Économie moderne, hahindutse ubulyo, aliko abantu baracyali magilirane. Ufite amafaranga, abantu baramuhingira, bakamwubakira urugo, bakamumesera, baramutekera, bamuterera ipasi, bakamwogosha, n’ibindi, n’ibindi. Aho bitandukaniye, ni uko we abahemba amafaranga kandi akabahemba ku munsi cyangwa ku kwezi badategereje umwaka cyangwa imyaka myinshi. Hakwiye kwilindwa cyane manipulations z’abashakashatsi b’Abazungu babeshyabeshya iyo bavuga iby’U-Rwanda rwa kera. Igihe kirageze ko na twe twivugira. Ntarwo bazi !

H. Isesengura rusange

  1. Nyuma y’ibyabayeho byose, Abanyarwanda bakwiye guteganya hakili kare ukuntu bazilinda imvururu z’amadini y’amavamahanga. Akazi ka Kiliziya ni ukwamamaza Ubukristu no kwigisha inyigisho za Kristu. Akazi ka Islam ni ukwamamaza Islam no kwigisha inyigisho za Mohamed. Ntabwo ali ako kworganiza sosiyete nyarwanda. Kubera guhagalikirwa n’umubisha w’umukolonize w’umubiligi, amadini y’amanyamahanga yararengereye bikabije, yiha kworganiza sosiyete nyarwanda no kwamagana imico ya Kinyarwanda ngo ni imihango ya shitani ; ngo ni imihango y’ikuzimu. Ntaho bibareba na gato. Bo nibavuge directement Bati : « Dore Inzira y’Ijuru ngiyi ». Ubagannye bayimwereke. Apana kuvuga ngo dore baliiiyaaa, bali mu mihango ya Shitani. Baliya se urabashinzwe ? Hali ubwo ushinzwe kworganiza sosiyete nyarwanda, wa ngegera we ? Cyakora byose byicwa n’abanyepolitike babarebera, bakabareka bakarengera.
  2. Abapadiri, abapastori, abayisilamu, bagomba kwisubiraho. Ntibigeze bareka ingeso mbi batojwe n’umubisha w’umukolonize w’Umubiligi, yo gushaka gusimbura sosiyete nyarwanda no kuyisenya. Bigize Leta mu yindi. Barashaka ko Afrika iba uko babishaka, kandi ibyo ntaho bihuliye. Kworganiza sosiyete ni inshingano z’abanyapolitike b’abasivili b’abalayiki. Si izabo. Aba-politologues n’abanyepolitike b’Abanyarwanda bagomba kuzitonda bagakora « La loi de séparation des églises et de l’État ». Byaba ngombwa bakajya kureba uko bimeze mu Bufaransa cyangwa ahandi hihagazeho.
  3. Amasezerano Vatikani yagiranye n’Ububiligi agomba kwamaganwa kandi agaseswa. U-Rwanda ntirukili urw’Ababiligi. Ntirukili urwa Vatikani. U-Rwanda si urwa Kristu Umwami. Yezu Kristu ntiyigeze avuga ko yazanwe no kuba Umwami w’ibihugu ! Si byo byamuzinduye. Ibi bintu byitwa Anthropomorphisme. Kristu ni Umwami w’imitima y’Abakristu. Nta kindi. Ikindi, U-Rwanda si urw’Abakristu. Ni urw’Abanyarwanda.
  4. Ijisho ly’undi ntilikurorera Umwami [= On n’est jamais mieux servi que par soi-même]. Abanyamahanga nibareke Abanyarwanda babeho uko bashaka. Nibarebe ibibareba. Ubandwa Kimeza-Milyango niyibandirwe. Nashaka nabandwe no ku manywa : umukolonize w’Umubiligi n’abasenyeri b’Abazungu baratumutse. Ibikoresho by’Abanyamahanga nibireke kumuzomera ngo arakora imihango ya Shitani. Ntibamushinzwe. Imbere y’IMANA, buli wese azashinjwa n’umutimanama we. Ubwo rero, Abanyarwanda bafite logiques zabo. Nabo bagomba kwemererwa liberté de conscience. Dore, dore, aho abagatolika, abaporotestanti, abadiventitisti, abayisilamu n’abandi bageze, haba hakomerewe. Abo bamanipulateri nibashyirwe mu mwanya wabo hakili kare, ubundi haterwe imbibi. Abategetsi b’Abanyarwanda nibabihagurukire hakili kare.
  5. Ingaruka z’ibintu abakolonize b’Ababiligi bakoze zagaragaye nyuma y’imyaka mirongo itanu. Ubu ni zo U-Rwanda rulimo. N’ubu, ingaruka z’aya madini abategetsi barebera zizalyozwa abuzukuruza bacu mu myaka ijana. Rwose, ufata ihene ayifata igihebeba. Ni aho kureba kure. Ahantu hageze icyalimwe Abagatolika, Abaporotestanti, Abadiventisti, Abayisilamu n’abandi, n’abandi, bulya haba hakomerewe ! Kutigira ku Mateka y’ahandi biragatsindwa ! Ubu baracyarwanira kunganya imbaraga. Impamvu bituje ni uko batarazinganya. Bose nibamara kugira imbaraga zijya kungana, kazaba kabaye. Hakwiye gusubukurwa A.R.C. [= Académie Rwandaise de Culture] ya Alexis Kagame Se-Mateka, Geregori Kayibanda Se-Bwigenge na Yozefu Gitera Se-Republika. Bose, bose ikazabashyira hasi ya Citoyenneté identitaire rwandaise. Urugero : Archevêque w’U-Rwanda, Mufti w’U-Rwanda, ababikira, abaswayile, abaswayilekazi, n’abandi n’abandi, bakaza mu munsi mukuru w’umuganura, kinyarwanda, ali Abanyarwanda mu bandi, bilinze imyambaro ibagira ibitangaza by’abanyamahanga mu Rwanda. Twese, tugahuzwa n’Ikinyarwanda. Urutugu ntirukura ngo rusumbe ijosi ! Uzabyanga azasezererwe.
  6. U-Rwanda rugomba kumera uko Abanyarwanda barushaka. Ntabwo rugomba kumera uko abashakashatsi b’abazungu n’abanyamadini mvamahanga barushaka. Mu maso yabo, umuco w’Abanyarwanda ntacyo uvuze na gato. Nyamara, nibo bagomba kwiyentegra. Kandi izi zose ni zimwe mu ngero zigaragara. Cyakora kandi ikigaragara mu byerekeye la citoyenneté identitaire rwandaise, ni uko Paul Kagame Rwabujindili adakabije kuba marionnette nka Yuvenali Habyalimana Rutemayeze. Yatangiye kwereka abanyamadini basabayangwa ko aliwe ushinzwe kworganiza sosiyete nyarwanda, ko atali bo. Arusha personnalité rwa rumparagata ngo ni Yuvenali Habyalimana Rutemayeze. Puuu !! Kwali ukurubona rugenda rwokagenda buheli ! Rwali rukabije kuba marionnette y’abakolonize b’Ababiligi.
  7. Ibi byose kandi biraterwa n’abasilikare bihaye gutegeka U-Rwanda no kworganiza sosiyete kandi ntabyo bazi. Baravuga ngo Intiti z’abanyarwanda ni injiji, nyamara balibeshya. Intiti nyayo, ni izi ko hali ibyo itazi. Intego yayo ni uguhora yiga kuko ihora ivuga ngo : « Tout ce que je sais, c’est que je ne sais rien». Abasilikare bo, baravuga ngo bazi byose kuko bazi kurashisha imbunda. Biraruhije kubyemera. Hanyuma se Yuvenali Habyalimana Rutemayeze yashwanyutse atazi kurashisha imbunda ? Ngîlya rero injiji ya mbere. Sosiyete ntiyorganizwa n’imbunda. Sosiyete yorganizwa n’Intekerezo y’Intiti z’Urwanamiza.

I. Umwanzuro

Mu kurangiza, ni ngombwa gusubiramo ko urubanza rwa Kalinga rwaciwe n’Amateka ku wa 25 nzeli 1961, rukarangizwa ifashwe muli 1979. Ubwo rero kugarura bene urwo rubanza muli politike y’U-Rwanda rw’ubu, ni amatiku alimo akururwa n’abakoloni b’Ababiligi n’ibikoresho byabo by’Abanyakazu. Ibi kandi biraterwa n’abanyamadini barengera imbibi zabo. Bikongera bigaterwa n’abasilikare bihaye kuyobora sosiyete kandi batayumva, batazi no kuyorganiza.

Nubwo bwose urubanza rwayo rwarangiye, Kalinga ni Amateka y’U-Rwanda. Ntashobora gusibwa. Kalinga ni ingabe y’U-Rwanda rwa kera. Igomba gukorerwa kopi isa na yo, maze igashyingurwa muli Rwamuco nyarwanda [= musée national du Rwanda], iruhande rwa Rwoga, rw’ibendera lyo muli 1961, umwanya hagitegerejwe kuzashyira iruhande rwabyo ibendera ly’U-Rwanda rwa FPR. Bikazajya bihubahilizwa mu kigwi cy’urukulikirane rw’ubutegetsi bwa politique mu Rwanda [= évolution du pouvoir politique au Rwanda].

Icyo abanyarugomo b’abakolonize b’Ababiligi bagishaka ku Rwanda na cyo nticyumvikana. Kalinga ibalya he ? Abanyarwanda bayishyize muli musée yabo bibatwaye iki ? Bazaba bayishyize muli musée y’U-Rwanda, ntibazaba bayishyize muli musée y’Ububiligi cyangwa muli musée y’i Roma kwa Papa. N’iyo byagenda bite, ni ikizira mu Rwanda, Abanyarwanda ntibazihakana [= renier] abakurambere babo. N’uwo Papa bitwaza, nashaka yoye kuzagaruka mu Rwanda. Yazaniraga se iki Abanyarwanda, niba adashyigikiye umuco nyarwanda, akaba avuga ko imico y’Abanyarwanda ali imihango ya Shitani ? Ngo ubupagani ! Ubupagani se buvuze iki ? Apuu !

Muli make, abantu batazi Ikinyarwanda kandi bakaba batakiyumvisha, bakwiye kubaza ibibazo, bagasubizwa, aho kwijandika mu mateshwa, amanyembwa, amatiku, ubutekamutwe n’izindi manipulations. Ubwiru bw’U-Rwanda bubalirwa mu Bwiru bw’ikirenga bubaho kuli iyi Si. Utabyemera azareke kubyemera, aliko ntibibuza kuba byo. Ibi mvuze nzabigarukaho kandi mbicukumbure cyane mu bitabo nzandika mu myaka ili imbere, IMANAnibishaka ; aliko cyane cyane mu gitabo nzita « Amayobera matagatifu y’Ubwiru bw’U-Rwanda ». Ngize IMANA nkabyandika, nacana urukaramu, ubundi ngasezera. Sinzagondoza IMANA.

Mana Nyilibiremwa, uzabe untije ubugingo n’impagalike, mbanze nandikire ibyo bitabo Abanyarwanda, maze umwanzi w’Ubwiru bw’U-Rwanda azaganye.

J. Références bibliographiques

  1. MUREME Kubwimana, Bonaventure, Manuel d’Histoire du Rwanda ancien suivant le modèle Mgr Alexis Kagame, L’Harmattan, collections études africaines, Paris, 2010, ISBN = 978 – 2 – 296 – 10431 – 0 (638 pages)
  2. MUREME Kubwimana, Bonaventure, Manuel d’Histoire du Rwanda à l’époque coloniale suivant le modèle Mgr Alexis Kagame, L’Harmattan, collections études africaines, Paris, 2010, ISBN = 978 – 2 – 296 – 10436 – 5 (594 pages)
  3. MUREME Kubwimana, Bonaventure, Manuel d’Histoire politique et sociale du Rwanda contemporain suivant le modèle Mgr Kagame, Tome 1 : La révolution rwandaise et la première république rwandaise, L’Harmattan, collections études africaines, Paris, 2012, ISBN = 978 – 2 – 296 – 99314 – 3 (434 pages)
  4. MUREME Kubwimana, Bonaventure, Manuel d’Histoire politique et sociale du Rwanda contemporain suivant le modèle Mgr Alexis Kagame, Tome 2 : Du coup d’état militaire du 05 juillet 1973 au Génocide rwandais, L’Harmattan, collections études africaines, Paris, 2012, ISBN = 978 – 2 – 296 – 99315 – 0 (438 pages)
  5. MUREME Kubwimana, Bonaventure, Manuel de Sociologie politique rwandaise approfondie, Tome 1 : Le Rwanda, Un état-nation unitaire millénaire, L’Harmattan, Paris, 2014, ISBN = 978-2-343-02156-0 (510 pages)
  6. MUREME Kubwimana, Bonaventure, Manuel de Sociologie politique rwandaise approfondie, Tome 2 : La spirale de la violence rwandaise, L’Harmattan, Paris, 2014, ISBN = 978-2-336-30304-8 (650 pages)
  7. MUREME Kubwimana, Bonaventure, Manuel d’études du Développement du Rwanda : le projet centriste révolutionnaire rwandais, L’Harmattan, Paris, 2014, ISBN = 978-2-343-03206-1 (310 pages)

Fait à Paris, le 01 novembre 2014

Mwalimu MUREME Kubwimana,                                                                                                  Statisticien-historien-économiste et politologue rwandais,                                                        Centriste Gitériste-Kayibandiste,                                                                                                 Promoteur scientifique et coordonnateur général du                                                            Mouvement Centriste Révolutionnaire rwandais (= M.C.R.)

Pour commander ses livres : utiliser le formulaire de contact du site web http://sciencespolitiquesrwandaises.fr/

 CACHET MCR

Pièces jointes :

LE PROJET DE SOCIETE CENTRISTE REVOLUTIONNAIRE RWANDAIS pdf

http://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/hasohowe-itegeko-ryangiza